We dachten inmiddels alles wel gezien te hebben op het gebied van netcongestie. Toch wist de Bibliotheek Utrecht nog iets nieuws te bedenken. Vanaf 27 graden worden de neergaande roltrappen uitgezet, omdat de airconditioning anders te veel vermogen vraagt. De liften en de roltrap omhoog blijven wel werken. In het lokale afwegingskader weegt omhoog rollen kennelijk zwaarder dan naar beneden rollen. Hoe het stilzetten van een roltrap in de zomer precies congestie voorkomt in een afnamecongestiegebied met vooral hoge winterpieken, is lastiger te doorgronden.
Maar het bordje — deze roltrap staat uit vanwege een overbelast stroomnet — is in ieder geval een zeldzaam voorbeeld van begrijpelijke communicatie over netcongestie. Meestal brengt netcongestie vooral nieuwe woorden voort.
Een flexibel bedrijf kan deelnemen aan congestiemanagement of kiezen voor een alternatief transportrecht. Het kan een capaciteitssturingscontract sluiten, afgekort CSC, als opvolger van het capaciteitsbeperkingscontract, het CBC. Er zijn afroepbare en tijdsgebonden varianten, redispatch, biedplichtcontracten en Congestion Service Providers die via GOPACS opereren. Daarnaast bestaan het tijdsblokgebonden, tijdsduurgebonden en volledig variabele transportrecht. Voor groepen bedrijven is er de groepstransportovereenkomst. En dan zijn er nog congestieverzachters, pieksturing, kritieke pieksturing, opregelen, afregelen, spitsmijden en flexibel vermogen.
Het belangrijkste nieuwe instrument is het capaciteitssturingscontract. Dat moest flexibel netgebruik eenvoudiger maken, maar bleek in de praktijk juridische en praktische drempels te bevatten. Het contract is daarom alweer aangepast en, in de woorden van de betrokken partijen, ‘beter in balans gebracht’. Dat is keurige sectortaal. Een contract dat beter in balans moet worden gebracht, was daarvoor vermoedelijk vooral in balans aan de kant van de partij die de kabel bezit.
### StilgezetStilgezet
De Autoriteit Consument & Markt tikte de netbeheerders eind 2025 op de vingers. Flexibele contracten werden onvoldoende aangeboden, congestiemanagement kwam te traag van de grond en netbeheerders hadden niet overal voldoende inzicht in het gebruik van hun eigen netten. Er kwamen verbeterplannen en later bindende afspraken over meer flexcontracten en beter netinzicht. De sector was er daarmee in geslaagd nieuwe contracten te bedenken zonder dat zij erin slaagt ze aan klanten aan te bieden.
Hoe betrekkelijk afspraken met een monopolist kunnen zijn, ondervond projectontwikkelaar Goodman. Het bedrijf vroeg in 2021 een aansluiting van 70 megawatt aan voor een datacenter bij Vijfhuizen. Er kwam een ondertekende offerte, een voorloopopdracht en een betaling van ongeveer een half miljoen euro aan TenneT. Begin 2026 werd het aansluittraject alsnog stilgezet. De rechter oordeelde dat er geen definitieve aansluit- en transportovereenkomst was. Goodman had als professionele partij moeten begrijpen dat de aansluiting daarom niet zeker was. Een professional is kennelijk iemand die begrijpt dat bij een netbeheerder een ondertekende offerte geen overeenkomst is, een voorloopopdracht geen opdracht en een betaling van bijna een half miljoen euro nog geen afspraak.
Ook huishoudens maken inmiddels kennis met deze logica. Een eigenaar van een nieuwbouwwoning in Hillegom vroeg in 2024 een aansluiting aan. Het huis kwam er, de aansluiting niet. Nu staat er een dieselaggregaat in de tuin te brommen. De bewoner vroeg de rechter om een eerdere aansluiting of vergoeding van het aggregaat, maar kreeg geen van beide. Zo wordt een nieuwe woning tijdens de energietransitie van elektriciteit voorzien met diesel, in afwachting van toegang tot het elektriciteitsnet.
### MonopolistMonopolist
Bedrijven moeten natuurlijk tijdig onderzoeken of op een locatie voldoende netcapaciteit beschikbaar komt. Ze voeren gesprekken met de netbeheerder, stemmen investeringen af op de planning en rekenen bijvoorbeeld met een uitbreiding in 2029. Vervolgens wordt dat 2033 en bij verdere tegenvallers 2035, zoals gebeurde bij grote uitbreidingen in Utrecht, Gelderland en Flevoland. Uitstel wordt niet langer gemeten in weken, maanden of jaren. De nieuwe tijdseenheid voor netcapaciteit is het lustrum.
Netbeheerders staan zonder twijfel voor een enorme opgave. Kabels kunnen niet worden wegvergaderd, transformatorstations niet met een CSC worden gecontracteerd en vergunningprocedures niet via GOPACS worden ontlast. De fysieke schaarste is echt.
Maar juist bij schaarste zijn duidelijke afspraken belangrijk. Een monopolist die niet kan leveren, moet voorspelbaar zijn over wat hij wel kan leveren. Wie een aansluiting aanvraagt, raakt onderweg verstrikt in wachtrijen, afkortingen, contractvarianten en verschuivende opleverdata. Bij iedere stap komt er een nieuwe mogelijkheid bij, behalve de mogelijkheid om gewoon te worden aangesloten.
Uiteindelijk beklijft vooral één boodschap: ik zou u liever niet aansluiten.