Nederland heeft offshore wind op de kaart gezet als een winstgevende businesscase. En in de jaren daarna hebben we laten zien dat wind op zee méér kan zijn dan alleen goedkope elektriciteit. We hebben er kwaliteitseisen aan verbonden. Voor natuur en voor de grondstoffen die ons van duurzame energie voorzien. It’s not possible until it is.
Dat principe hebben we de afgelopen jaren toegepast. We vroegen ontwikkelaars niet alleen om turbines te bouwen, maar ook innovaties toe te passen op het gebied van biodiversiteit en circulariteit. Dat leverde technologie, kennis en bedrijvigheid op die er anders simpelweg niet was gekomen. En precies daarom moeten we dit vasthouden. Niet alleen omdat dat ons zoveel oplevert in Nederland, maar ook omdat we er internationaal ons voordeel mee kunnen doen. De Net-Zero Industry Act (NZIA) biedt Nederland daarvoor een kans. Kwaliteitseisen voor wind op zee kunnen een nieuw Nederlands exportproduct worden.
Ik ben een nerd. Een nerd die houdt van tenders. Want in een tender gebeurt iets prachtigs. Op het moment dat een tender wordt gepubliceerd, klinkt het startschot voor een heel ecosysteem om in actie te komen, te gaan draaien en in de benen te komen. Ontwikkelaars, ingenieurs, kennisinstellingen en innovatieve bedrijven gaan samenwerken. Een klein technologiebedrijf krijgt ineens antwoord op de belangrijkste vraag: waar is straks vraag naar? Dat is hoe innovatie werkt. Niet alleen door briljante ideeën, maar doordat iemand bereid is ze af te nemen.
De afgelopen jaren was het voor veel landen schrikken. Kosten stegen, rentes liepen op, grondstoffen werden duurder en personeel was schaars. Sommige offshore-windtenders leverden geen biedingen op of werden geannuleerd, ook in Nederland. De businesscase die de afgelopen jaren goed was, stond onder druk.
De reactie van overheden was begrijpelijk maar kortzichtig: terug naar het financiële bod. Kwalitatieve eisen eruit, of fors terugschroeven. Dat lijkt op korte termijn verstandig, maar is het tegenovergestelde.
Voor de businesscase voor wind op zee zijn de ecologische en circulaire eisen maar heel beperkt van invloed. De grote problemen zitten bij de prijs van elektriciteit, arbeidskrapte, rente en onzekerheid in de toeleveringsketen.
### Twee ecosystemen kapotTwee ecosystemen kapot
Door kwaliteitseisen af te schaffen, los je die problemen niet op. Je maakt wél twee ecosystemen kapot: het innovatie-ecosysteem en het marine-ecosysteem.
Innovatie kan namelijk niet zonder afnemersmarkt. Een startup kan een fantastische technologie ontwikkelen voor natuurherstel, monitoring of efficiënter onderhoud, maar zonder vraag blijft het een prototype. Kwaliteitseisen geven ondernemers precies die vraaggarantie.
En juist die innovatie kan uiteindelijk de businesscase juist versterken. Denk aan componenten die beter te repareren zijn, technologie die onderhoud goedkoper maakt of oplossingen waarmee waardevolle grondstoffen langer in de keten blijven. Vandaag lijkt een eis misschien een kostenpost. Morgen kan diezelfde eis een concurrentievoordeel zijn.
Hetzelfde geldt voor de Noordzee zelf. Een gezonde Noordzee is geen luxe naast onze energietransitie. Het is er een voorwaarde voor. We bouwen de komende decennia enorme infrastructuur op zee. Als we dat doen zonder oog voor biodiversiteit, verstoren we het ecosysteem waarvan visserij, natuur en uiteindelijk ook onze eigen voedsel- en klimaatbestendigheid afhankelijk zijn. Natuurinclusief bouwen betekent daarom niet dat we de energietransitie vertragen. Het betekent dat we zorgen dat die transitie toekomstbestendig is.
Nederland heeft bovendien iets om op voort te bouwen. Een groot deel van de offshore-windketen zit al in ons land. Bedrijven als Van Oord, Boskalis, Heerema en Sif hebben wereldwijd een sterke positie. Daaromheen zit een groeiend ecosysteem van innovatieve bedrijven, kennisinstellingen en startups.
Dat ecosysteem hebben we niet cadeau gekregen. Het is mede ontstaan doordat Nederland een markt creëerde waarin innovatie daadwerkelijk werd gevraagd.
### Van kost naar kansVan kost naar kans
Gelukkig zien we de offshore-windmarkt inmiddels voorzichtig terugkrabbelen, voornamelijk doordat overheden financieel ingrijpen met onder andere CfD regelingen. Dat biedt een nieuw momentum. De Net-Zero Industry Act (NZIA) geeft Nederland en Europa een startschot om kwaliteitseisen voor de industrie verder te verankeren met een verplichting om “non-price criteria” in 30% van de tenders of tenminste 6GW per jaar te vragen. Duurzaamheid, en daarmee ecologie en circulair, vallen onder de mogelijke opties. De Nederlandse industrie zou er enorm bij gebaat zijn als deze Europa breed geïmplementeerd worden. Ook eisen voor ecologie en circulariteit kunnen onderdeel worden van die nieuwe Europese industriële standaard.
In juni is er een motie aangenomen die het kabinet vraagt om zich nationaal en internationaal onvermoeid in te zetten om circulaire en ecologische eisen te borgen. Mijn oproep aan minister Van Veldhoven is daarom simpel: voer deze motie volledig uit, met erkenning en waardering van dat waar Nederland zo sterk in is: het realiseren van een natuur-inclusieve en circulaire energietransitie.
Gebruik de Nederlandse positie om kwaliteitseisen voor wind op zee niet af te zwakken, maar juist internationaal te vermarkten. Wij weten als geen ander hoe dit het beste in tenders te zetten, en hebben ook een groot deel van de bedrijven die deze innovaties mogelijk maken op eigen bodem.
Met liefde, een nerd die houdt van tenders.