Dit is misschien iets te cynisch, maar toen ik de slotverklaring van de Santa Marta-conferentie las die onlangs door Colombia en Nederland was georganiseerd, de Transition away from fossil fuels-conferentie, kreeg ik wel een beetje Statler- en Waldorf-achtige gedachten. Vergeef me, het is gewoon de teleurstelling over een initiatief dat nu toch echt veel verder zou gaan dan de officiële klimaatconferenties, zoals de laatste eind 2025 in Belém in Brazilië. Immers, ‘weg van fossiel’ zou steeds taboe zijn geweest, en deze conferentie zou die taboes kunnen doorbreken. Maar als beoogd taboedoorbreker is de slotverklaring teleurstellend, want het is niet veel meer dan de gebruikelijke ‘crustimony proseedcake’ . Die term is afkomstig van Winnie de Poeh, die een gewichtige tekst ‘customary procedure’ van Uil verbastert tot ‘crustimony proseedcake’. Wouter van Dieren gebruikt dat nepwoord al vele jaren om aan te geven als een zouteloze tekst in wezen slechts wollige dikdoenerij is.
Er staat veel proseedcake in de Santa Marta-eindtekst: er is en blijft ‘commitment’, samenwerkingsverbanden worden versterkt, er zullen routekaarten worden gemaakt, er gaat gewerkt worden aan herzieningen van financiële stelsels, enzovoorts en zo verder.
“Voorbij de crustimony proseedcake. Dat kan best, kunnen we leren van Winnie de Poeh”
Maar met de inhoud had toch voor en tijdens de conferentie ook al een flink begin kunnen worden gemaakt? Een bruikbare mal voor uitfaseringsroutekaarten ligt er al jaren, in de vorm van de zogeheten Kaya-vergelijking. Die luidt: F = P(G/P)(E/G)(F/E), waarbij F = (Fossiele) CO2 emissies, P = populatie, G/P = GDP oftewel BBP (Bruto Binnenlands Product) per hoofd, E/G = energiegebruik per eenheid GDP oftewel de energie-intensiteit, en F/E = de koolstofintensiteit van de energie. ‘Transitioning away’ is in Kaya-termen best simpel:
- Verlagen van de koolstofintensiteit door hernieuwbare energie, door kernenergie, door verschuiving naar lichtere koolwaterstoffen (liever gas dan olie dan kolen) en door CCS stimuleren of verplichten op de koolwaterstoffen die, zolang de ‘transitioning’ nog gaande is, gebruikt worden. Daar hadden de 57 deelnemende landen toch al een begin van afspraken over kunnen maken? Bijvoorbeeld over financiering van koolstofloze bronnen, over substitituties van zwaardere naar lichtere koolwaterstoffen zonder afwenteling op de andere dan de deelnemende landen, over het verplichten van een oplopend percentage CCS voor koolwaterstoffen, wat ze ook nog eens duurder maakt en dus de transitie versnelt?
- Verbeteren van de energie-intensiteit: besparing, energie-efficiëntie. Dat kan altijd beter en sneller, kijk alleen al in de rijke landen waar nog tal van efficiëntie-projecten blijven liggen met terugverdientijden van een paar maanden tot een paar jaar. Spreek bijvoorbeeld af dat die wel en dan door alle deelnemende landen worden gehandhaafd en gefinancierd.
- G/P is een lastige, maar daarom juist toch dit soort conferenties? Maak afspraken over sectorveranderingen die niet binnen of buiten de groep van 57 worden tenietgedaan. Bevorder allemaal bijvoorbeeld de recycling van staal en bouwmaterialen, ook als dat duurder is dan virgin materialen maken, maar als een grote groep samenwerkt zijn de kosten lager en door te belasten.
- En tenslotte: bespreek maar eens open wat nodig is om de groei van P (populatie) te beperken en die van het BBP. Het zal wel niet lukken om daar afspraken over te maken, maar het is wel razend interessant om te verkennen hoe landen daar naar kijken, en welk van de Kaya-factoren ze gaan versnellen als P en BBP voorlopig nog de echte taboes zijn.
Technisch misschien wel makkelijk, politiek en maatschappelijk echter een reuzeklus. Maar dát zou nog ’s een interessante ‘transitioning away’-conferentie zijn, als de deelnemende landen alle factoren van de Kaya-vergelijking bespreken, bekijken hoe elk van die factoren versneld kan worden, wat de barrières zijn en hoe landen elkaar kunnen steunen in het overkomen van die barrières? En waarin tenslotte nog wat afspraken en voorwaarden worden toegevoegd toe over concessies voor exploratie en productie en de voorwaarden waaronder die eventueel mogelijk zijn: bijvoorbeeld alleen in de armste landen nog nieuwe winning van koolwaterstoffen en dan alleen voorraden met een relatief lage koolstofinhoud. In combinatie met de vorming van een transitiefonds gevoed uit een heffing op inzet van koolwaterstoffen met een bovengemiddelde koolstofinhoud. Dat alles zou vast ook niet onmiddellijk allemaal haalbaar zijn, maar dit soort inhoudelijke gesprekken maken dan tenminste écht duidelijk hoe de kaarten liggen en welke wegen moeten worden bewandeld om eruit te komen. Voorbij de crustimony proseedcake. Dat kan best, kunnen we leren van Winnie de Poeh, die Uil vraagt wat crustimony proseedcake betekent. Uil: “Het betekent: wat je dan moet doen.” “Zolang het dat betekent, vind ik het best,” zei Poeh bescheiden.
Dus wie weet komen we er wel, als we de proseedcake inruilen voor wat we echt moeten doen.